Çağlar ve Müzik - 94

Bölüm 94 / Orijinal Yayın Tarihi: 12 Kasım 2000

Sayın dinleyiciler; geçen hafta minimal küğün üç önemli temsilcisi Terry Riley, Steve Reich ve Philipp Glass'dan söz etmiş yapıtlarından örnekler sunmuştuk. Glass için verdiğimiz örnek erken dönem yapıtlarındandı. Bugün Glass'dan iki yapıt daha sunacak, bundan başka son yıllarda çok ünlenmiş olan, minimalist teknikle yazan daha genç bir bağdar, John Adams(Con Edems)den de iki örnek vereceğiz.
John Adams 1947 yılında Massasuchette'in Worchester kentinde doğmuş. Harward'da Kirchner ve Roger Sessions (Racır Sessıns )dan ders almış. 1972'de San Francisco konservatuvarında öğretim görevi üstlenmiş. Küğde, her türlü akademiciliğe/akademizme karşı çıkarak, minimal teknikle, anlatımda gösterişli, abartılı, karmaşık, sofistike bir küğ yaratma yoluna gitmiş.
ilk dinleteceğimiz yapıt; Philipp Glass'ın 1981 yılında yazmış olduğu .3 bölümlü Keman Konçertosu. Christophe von Dohnanyi yönetimindeki Viyana Filarmoni'nin eşliğinde yalkın kemanı Gidon Kremer çalıyor.

MÜZİK : Glass - Keman Konçertosu (24'54")

Şimdi de John Adams'ın 1993 yılında yazmış olduğu üç bölümlü Keman Konçertosu'nu, Kent Nagano'nun yönettiği Londra Senfoni Orkestrasının eşliğinde yine Gidon Kremer'in kemanından dinletiyoruz.

MÜZİK : Adams - Keman Konçertosu (34'03")

Sırada Glass'dan sunacağımız son bir örnek var.
Orphée operasının 2. perdesinden Interlude/Araçalın. Stuttgard Oda Orkestrası çalıyor.

MÜZİK : Glass - Interlude (6'27")

İzlencemizin son parçası Adams'de. Onun 1981 yılında koro ve orkestra için yazmış olduğu iki bölümlü "Harmonium(Harmonıyım)/Armonyum/Küçük Org" adlı yapıtının, John "Ölümsüz Sevi" başlıklı 1. bölümünü süremizin elverdiği ölçlde sunacağız. Edo de Waart yönetimindeki San Francisco Senfoni Orkestrası ve Korosu seslendiriyor.

MÜZİK : Adams - Harmonium, 1. bölüm (10'37")

Çağlar ve Müzik - 93

Bölüm 93 / Orijinal Yayın Tarihi: 5 Kasım 2000

Sayın dinleyiciler; bugünkü izlencemizde, doğum tarihleri birbirine çok yakın, ABD'li üç bağdarı tanıtmaya çalışacağız. Bu üç bağdarı doğum tarihlerine göre şu sıraya göre ele alacağız:
Terry Riley 1935 / Steve Reich 1936 / Philipp Glass 1937 doğumlu… Üçü de bugün "en aza göre/minimal" küğün önde gelen temsilcileri sayılmaktadırlar. En aza göre küğ/minimal küğ deyimi ilk John Cage tarafından kullanılmış, 1947'de yazdığı "Marcel Duschamp için Küğ" adlı yapıtında bu tekniği kullandığını öne sürmüştür. Riley, Reich ve Glass için Cage'ın yaptığı örnek olmuştur. Minimal küğ; kısa, küçük uyumsal ve ezgisel örgelerin değişimsiz veya çok az değiştirimli sürekli yinelenmesinden oluşmaktadır.
Terry Riley 1935'de Kaliforniya'nın Colfex kentinde doğmuş. Önce San Francisco Kolejinde sonra Berkeley Üniversitesinde eğitim görmüş. 1962-1964 yılları arasında Fransa'ya.giderek Fransız Radyosu Stüdyosunda çalışmış. 1963'de ortaya koyduğu "Keyboard(kibard)/Elçin/Klavye" adlı çalışmaları ve 1964'de "In C/Do'da" adlı yapıtlarıyla "minimal" küğün ilk örneklerini vermiş oldu. 1972'den sonra Mills kolejinde öğretim görevlisi oldu.
Riley'den sunacağımız parça; 1985-1986 yılları içinde yaylılar dördülü için yazmış olduğu "Salome'nin Barış için Kırın'ı/dansı" adlı, çok uzun (tümü 120 dakika 30 saniye) adlı yapıtının 2. bölümünden alınmış; "Salome'nin Ayışığı'nda, Yarıkurt, Delice Kırın'ı" olacak. Yapıtı Kronos Dörtlüsü seslendiriyor.

MÜZİK : Riley - Salome'nin Kırını (8'21")

Şimdi aynı yapıtın "İyi Em/Deva/İlaç" başlıklı 5.ve son bölümünden sekiz dakikalık bir kısmı dinleteceğiz. Yine Kronos Dörtlüsü seslendiriyor.

MÜZİK : Riley - Salome'den son bölüm… (8'00")

Steve Reich 1936'da New York'da doğmuş. Cornell Üniversitesinde felsefe, Juilliard okulunda küğ eğitimi almış. 1962-1963 yıllarında Mills Kolejinde Luciano Berio ve Darius Milhaud'nun öğrencisi olmuş. Elektronsal küğ üzerinde çalışmalar yapmış. 1970'de Gana vurma çalgılarını tanımış bunun etkisiyle küğünde vurma çalgılara geniş yer vermiş. Reich'dan sunacağımız örnek; 1982-1984 yılları arasında yazmış olduğu "Çöl Küğü". Yapıt ABD'li ozan William Carlos Wlliam'ın şiiri üzerine kuruludur. Yapıtı; Reich'ın küğcüleri, Brooklyn. Filarmoni koro ve orkestrası Michale(Maykıl) Tilson Thomas yönetiminde seslendiriyorlar.

MÜZİK : Reich - Çöl Küğü (48'05")

1937 doğumlu Philipp Glass Baltimore'da doğmuş. Şikago Üniversitesi ile Juilliard Küğ Okulunda öğrenim görmüş. Daha sonra Paris'e giderek Nadia Boulanger'nin öğrencisi olmuş. Bu arada Hintli müzikçi sitar ustası Ravi Shankar'la karşılaşır. Hint müziğine ilgi duyar Shankar'la da çalışır.
Glass'dan sunacağımız ilk örnek, onun ilk yapıtlarından, dördül için yazmış olduğu "Company/(kampıni)Grup/Topluluk" adlı 1984'de yazmış olduğu parça. Gelecek izlencemizde sonraki yapıtlarından örnek vereceğiz. Company (kampıni)yi Kronos Dörtlüsü seslendiriyor.

MÜZİK : Glass – Company (7'53")

Çağlar ve Müzik - 92

Bölüm 92 / Orijinal Yayın Tarihi: 29 Ekim 2000

Sayın dinleyiciler; geçen hafta başlamış olduğumuz ABD'li bağdar Georg Crumb (Corc Kram)la ilgili izlencemizi bugün tamamlayacağız.
Crumb'dan dinleteceğimiz ilk yapıt, onun 1971 yılında balinalar üzerine yazmış olduğu "Vox Balanae/Balina Sesleri" olacak. Yapıtı Zizi Mueller flütüyle, Fred Sherry çellosuyla, James Gemmell piyanosuyla seslendiriyorlar.

MÜZİK : Crumb - Vox Balanae (20'13")

Crumb(Kram) 1979'da o yılın paskalyasını kutlamak için yalnız piyanoda çalınmak üzere Küçük Ardış/Suite'i yazmış. Yedi bölümcüklü ardış Ziyaret'le başlar, Çocuk İsa'ya Ninni ikinci parçadır. Üçüncüsü Çobanların Noel'i, dördüncüsü Tapınma, beşincisi Doğum Kırını/dansı, altıncısı Kutsal Geceye Övgü, sonuncusu Çanların Şenliği.
Yapıtı Lambert Orkis piyanoda seslendiriyor.

MÜZİK : Crumb - Küçük Ardış (14'58")

Üçüncü yapıtımız yine 1979'da yazılmış olan Apparition/ Görünme, Büyük ozan/Walt Whitman'ın başkan Lincoln'un öldürülmesiyle ilgili olarak yazmış olduğu şiir cönkü/metni oluşturuyor. Güçlendirilmiş piyano ve soprano için Yasıl Şarkılar ve seslendirmeler başlığını taşıyor. Altı şarkı ve arada araya giren üç kısa seslendirmeden oluşan yapıtı mezzo-soprano Jan DeGaetani (Can Dıgeytani) ile güçlendirilmiş piyanoda Gilbert Kalish (Cilbırt Kaliş) seslendiriyorlar.

MÜZİK : Crumb - Apparition (22'44")

Georg Crumb'dan sunacağımız son yapıt 1985 yılında yalkın flüt ve vurmalar için yazmış olduğu ldyl… Flütü Zizi Mueller, Vurmaçalgıları Gordon Gottlieb, Benjamin Herman, Stephen Paysen çalıyorlar.

MÜZİK : Crumb – Idyll (9'37")

Çağlar ve Müzik - 91

Bölüm 91 / Orijinal Yayın Tarihi: 22 Ekim 2000

Sayın dinleyiciler; bugünkü ve gelecek haftaki izlencemizde sizlere ABD'li bağdar George Crumb (Corc Kram)ı yapıtlarıyla tanıtmaya çalışacağız.
Crumb(Kram) 1929 yılında Doğu Virjiya'da Çarliston kentinde doğmuş. İllinois(İlinoy) Üniversitesinde küğ eğitimi görmüş. Daha sonra Almanya'ya giderek Berlin'de Boris Blacher'in öğrenciliğini yapmış. 1959'da doktorasını vermiş. 1965'de Pennsylvania(Pansilvanya) Üniversitesinde profesör olarak öğretim görevlisi olmuş. 1969'da ABD'de Pulitzer küğ ödülünü, 1971'de Paris'de her yıl yapılan Uluslararası Çağdaş Küğ Rostrum'unda birincilik ödülünü kazanmış. 1970 yılından başlayarak ünü tüm dünyada yaygınlaşmış, ABD'nin çağdaş küğ yaşamında başta gelen öncü bağdarlarından birisi olarak tanınır olmuş. Crumb(Kram)ın küğü temelde ezgisel ve ezgileri dengeserlik / tonalite sınırları içinde sayılır. Ne ki çoğu kez barok veya romantik bağdarlardan alıntıladığı ezgileri bir araya getirdiği•değişik ve değiştirimli uyumsal sesler içinde işittirir, böylece seçilmiş ezgi, kaynağının çok uzağında, çok ötesinde bir tınıya ve anlatıma ulaşır. Yapıtlarının pek çoğu ır/insan sesi için yazmıştır. Irı kullanışı çok titreşimli, zengin söyleyiş başkalaşımlarını içerir. Çoğu kez sözcüklerin hecelerini birbirinden ayırarak gergin tınılı, yinelemeli haykırışlar veya kaydırmalarla sözcüğün anlamını duyulana göre çoğaltır. Böylece temelinde, dengeser duran bu küğ, seslerin güçlendirici/yükselticiler aracılığıyla tüm selenleriyle birlikte duyulup yankılanmasının getirdiği katkı ses değiştirimleriyle bir tür gizemselliğe ulaşır.
Georg Crumb (Core Kram)ın yapıtlarından sunacağımız ilk örnek, 1968 yılında ünlü İspanyol ozanı Federico Garcia Lorca'nın şiirleri üzerine yazmış olduğu "Ölümden şarkılar, vızıltılar ve yansımalar" Bariton Sanford Sylvan, David Starobin'in elektrikli gitarı, Donald Palma'nın elektrikli kontrabası, Aleck Karisg'in elektrikli piyano veya çembalosu, Daniel Druckman ile Eric CharIston'un vurma çalgıları eşliğinde söylüyor.

MÜZİK : Crumb - Songs,Drones… (25'10")

Crumb'dan şimdi sunacağımız yapıt, "Kara Melekler" 1970'de Vietnam savaşının korkunçluğu, anlamsızlığı ve acısı üzerine Elektriksel aygıtlarla güçlendirilmiş Yaylı Çalgılar Dörtlüsü içindir. Birbirini izleyen üç bölümden oluşur. Gidiş – Yokoluş – Dönüş… Dörtlünün çalıcıları kendi çalgılarıyla birlikte yeri geldikçe vurma çalgılarını da kullanacaklardır. Crumb'un "Kara Melekler" başlığını taşıyan bu çok ünlü dörtlüsünü Brodsky Dörtlüsünden dinleyeceksiniz.

MÜZİK : Crumb - Kara Melekler (22'20")

Crumb'dan bugün dinleteceğimiz üçüncü yapıt; 1974 yılında 2 güçlendirilmiş piyano ve vurma çalgılar için yazmış olduğu Summer Evening (Samır İvning) Yaz Akşamı veya öteki adıyla Makrokosmos III başlıklı yapıtından üç parça olacak. Parça başlıkları şöyle: Gecesel Sesler - Başıboş Dolaşım - Gelipçatma.
Amplifikatörle güçlendirilmiş piyanoları Barbro Dahlman ile Ingrid Lindgren çalıyorlar. Vurma çalgıları ise Seppo Asikainen ile Rainer Kuisma seslendirecekler.

MÜZİK : Crumb - Makrokosmos III'den 1.2.3. parçalar. (26'08")

Çağlar ve Müzik - 90

Bölüm 90 / Orijinal Yayın Tarihi: 15 Ekim 2000

Sevgili dinleyiciler; bugün, Bulgar kökenli ABD'li bağdar Henri Lazarof'u tanıtatcağız. Lazarof 1932 yılında Sofya'da doğmuş. 1959'a kadar Sofya'da, Kudüs'te, Roma'da küğ eğitimini sürdürdü. 1959'da ABD'e yerleşerek Kaliforniya Üniversitesi Küğ Fakültesinde öğretim üyeliğine başladı. Çağdaş ABD küğünün araştırmacı bağdarlarındandır. 1962'de Viyola Konnçertosu, Monaco Uluslararası bağda yarışmasında birincilik ödülü almıştır. 1959'da Boston Sanat Şenliklerinde, 1966'da Milano La Scala yarışmasıda, 1969'da Koussevitzky yarışmasından da ödüller almış. Yapıtlarının küğsel dokusu günün geçerli gözde akımlarına uygunluk göstermesine karşın sert, katı ve kesin söyleyiş biçemiyle kendini ayırt ettirir. Yapıtlarının büyük çoğunluğu konçerto niteliği taşır. Bu nedenle de yazılışı olduğu kadar seslendirilişi de. çokca ustalık/hüner isteyen sayfalarla bollukla karşılaşılır. Tüm bu bilgece yazılmış sayfalarda -bize göre kimi kez bir gülümseyiş eksikliği, başıboşca ama candan bir yaklaşımın sıcaklığının bulunmayışı –azar azar kendini belli eder. Sık olmasa da kimi yapıtlarında bu sertliğini aşarak bir gülümseyiş estirdiği görülür.
Lazarof'dan ilk dinleteceğimiz yapıt; Canti/Şarkılar. Eşliksiz koro için Lazarof'un kendi yazdığı şiirler üzerine 1971'de yazılmış. Roger Wagner (Racır Wagner) Korosunu RaWgner yönetiyor.

MÜZİK: Lazarof - Canti (16'24")

İkinci yapıtımız 1972-1973 yıllarında yazılmış, yalkın trompet ve orkestra için Spectrum/Tayf başlıklı yapıt. Thomas Stevens trompet çalıyor, Lazarof yönetimindeki Utah Senfoni Orkestrası eşlik ediyor.

MÜZİK: Lazarof – Spectrum (13'53")

Üçüncü yapıtımız 1977'de yazmış olduğu üç bölümlü Orkestra Konçertosu. Baltimore Senfoni Orkestrasını yine Lazarof kendisi yönetiyor.

MÜZİK: Lazarof - Orkestra Konçertosu (20'33")

Lazarof'dan dinleteceğimiz son yapıt: Sertliğinin yumuşamış göründüğü bir yapıt olan 1973'de yazmış olduğu iki bölümlü Flüt Konçertosu. Flütü James Galway (Ceyms Gelvey) çalıyor. Lazarof yönetimindeki Londra Yeni Filarmoni Orkestrası eşlik ediyor.

MÜZİK: Lazarof - Flüt (18'32")

Çağlar ve Müzik - 89

Bölüm 89 / Orijinal Yayın Tarihi: 8 Ekim 2000

Sayın dinleyiciler; bugün sizlere tanıtmaya çalışacağımız ABD'li bağdar çağdaş küğ tarihi kitaplarında ya da Ansiklopedilerde adına hemen hemen hiç yer verilmemiş bir bağdar: 1927 yılında Şikago'da doğmuş olan John Downey (Con Dauney). Çağdaş küğ yazarlarının, küğbilimcilerin bu ada karşı neden bu ölçüde ilgisiz kalmış olduklarını biz açıklayabilecek durumda değiliz. Oysa küğsel etkilikler yönünden bir hayli de ödül almış olan bir bağdar. Şikago Küğ Koleji'nde eğitim görerek caz piyanoçaları oluyor. Kimi caz topluluklarında çalıyor. Vittorio Rieti ve Rudolph Ganz'dan eğitiminde yararlanmış. Sonra Fulbright Vakfı bursuyla Fransa'ya Paris'e gitmiş Ecole Normal'de, Paris Konservatuvarında, Sorbonne'da Honegger, Milhaud, Messiaen, Nadia Boulanger'den küğ, Jacques Chailley (Jak Şelli) ve Constantin-Brailliu (Konstantin Brailaiu)dan etnomüzikoloji, Vladimir Jankelevitch'den felsefe dersleri almış. Sonunda konservatuvarın bağdama bölümünü bağdama ödülünü kazanarak Sorbonne'u Onursal Doktorluk sanını alarak bitirmiş. ABD'e dönünce 1964'te Wisconsin-Milwaukee Üniversitesi Küğ Bölümü başkanlığına getirilmiş. Hiç bir -isme(izm)in ardında olmadığını belirten Downey'in yapıtlarında yer yer dengeserliğe gidecekmiş görünüşü veren yerlerle karmaşık bir polifoni çoğu kez bir birini izler ya da birlikte çok akıcı, renkli ve zengin bir uyum oluşturarak değişebilir parçalar olarak bir birlerini izlerler. Yapıtlarının hiç birinde bilinen biçimlere oturuşmuşluk yoktur. Sık sık kökenindeki caz tinini göstermekten geri kalmayan Downey'in yeni bir çığır açmak ardında koşmadığı kesindir. Ancak söylemek istediklerini kendisinin olan diri, çok renkli, çekici bir dille söylediği de kesindir. Çağdaş ABD'li bağdarlardan söz ederken Downey'den hiç söz etmeden geçmek çok haksızca bir davranış olur göründüğü için, kitaplarda kendisinden yeterince söz edilmese de; birkaç yapıtıyla olsun onu bizim küğsever dinleyicimize tanıtmayı uygun gördük. Yanılmadığımızı, ilgi toplayacağını umarız.
Downey'den dinleteceğimiz ilk yapıt:Yalkın Obua, Çembalo ve Yaylılar Orkestrası için 1987'de yazmış olduğu "Discourse/Söylev" - Obua:.Han de Vries, Çembalo: John Downey Londra Senfoni Orkestrasını Geoffrey Simon yönetiyor.

MÜZİK : Downey – Discourse (17'45")

Downey'den ikinci yapıtımız; Uzayın Ucu/The Edge of Space/Fagot ve Orkestra için Fantazi başlığını taşıyor.Fagotu Robert Thompson (Rabırt Tamson), Londra Senfoni Orkestrasını Geoffrey Simon yönetiyor.

MÜZİK : Downey - The Edge of Space (19'36")

Son yapıtımız yine 1987'de yazılmış Kontrabas ve Orkestra için Konçerto. Moderato e poco rubato / Larghetto / Allegretto / Finale buyurgulu dört bölümlü yapıtda kontrabası Gary Karr (Geri Kar) çalıyor. Geoffrey (Cofrey) Simon Londra Senfoni Orkestrasını yönetiyor.

MÜZİK : Downey - Kontrabas Konçertosu (31'22")

Çağlar ve Müzik - 88

Bölüm 88 / Orijinal Yayın Tarihi: 1 Ekim 2000

Sayın dinleyiciler;Bugün, ABD'nin çağdaş küğ tarihinde yer edinmiş iki bağdarı tanıtmaya çalışacağız. İlk tanıtacağımız bağdar aynı zamanda küğ/çoksesli müzik kuramcısı ve ABD'de ilk elektronsal küğ ve dizisel küğ yöntemiyle yapıtlar vermiş olan Milton Babitt.
10 Mayıs 1916'da Filadelfiya'da doğmuş. Matematik ve küğ eğitimi görmüş. 1938'de Princeton Üniversitesi Küğ, Fakültesinde öğretim üyeliğine başlamış.
Milton Babitt'den ilk dinleteceğimiz dizisel yöntemle yazılmış kısa bir piyano parçası: 1938'de yazmış olduğu "Playing of Time".
Piyanoyu Alan Feinberg çalıyor.

MÜZİK : Babitt - Playing of Time (3'01")

Şimdi dinleyeceğiniz piyano parçası,12 sese göre yazılmış bir Tango. Yazılışı 1984 yılı. Piyanoyu yine Alan Feinberg çalıyor.

MÜZİK : Babitt - It Takes Twelve .. Tango (2'31")

Babitt'den sunacağımız son parça; Yaylılar Orkestrası ve Teyp için 1967'de yazılmış olan "Correspendences (Körüspandıns)/Karşılıklılıklar". Şikago Senfoni Orkestrasını James Levine(Ceyms Livayn) yönetiyor.

MÜZİK : Babitt - Correspondences (10'06")

Şimdi tanıtacağımız bağdar; ABD'e sonradan gelip yerleşmiş Alman kökenli Lukas Fosso. 15 Ağustos 1922'de Berlin'de doğmuş. 1937'de ailece ABD'e göç edinceye değin Berlin ve. Paris konservatuvarlarında eğitim görmüş. ABD'e geldikten sonra Filadelfiya Curtis Enstitüsünde öğrenimini sürdürmüş. Son olarak Yale Üniversitesinde Paul Hindemith'le çalışmış.
Lukas Foss'dan sunacağımız ilk yapıt 1948'de yazmış olduğu Capriccio… Çelloyu Yehuda Hanani, piyanoyu Michell Levin (Mişel Löven) çalıyorlar.

MÜZİK : Foss - Capriccio (5'55")

İkinci örneğimiz 1967 yılında, yığınsal. küğ anlayışıyla yazılmış bir deneme: Non-Improvisation/Doğaçlamasız, Doğaçlama Dışı. Orgun tüm seslerine basılı olduğu süreğen-karmaşık havanın gerisinde Lukas Foss, piyanoda Bach seslendiriyor.
Bir klarinet ve çello inilti sesleri çıkarıyorlar. Tüm parçada olan bu. Ne ki yaratılan kaos karşısında Bach'ın yalın ezgiselliği hem şaşırtıcı, düşündürücü hem de umulmadık bir etkilenmeyi getiriyor.

MÜZİK : Foss - Non-Improvisation (10'00")

1972. yılında "Orpheus ve Euridice"yi yazmış Lukas Floss. Monteverdi'nin ünlü operası esin kaynağı olmuş. İki keman ve orkestra için olan bu yapıtı kemanlarda Yehudi Menuhin ile Eona Michell'den Lukas Foss yönetimindeki Brooklyn Filarmoni'den dinleyeceksiniz.

MÜZİK : Foss - Orpheo ve Euridice (21'.31")

Lukas Foss'dan sunacağımız son yapıt, dört bölümünün her biri bir Rönesans bağdarının ezgisine dayandırılmış, 1986'da yalkın/solo flüt ve orkestra için yazmış olduğu "Rönesans Konçertosu".
Flütü Carol Wincenc (Keril Hvaunsenk) çalıyor. Brooklyn Filarmoni Orkestrasını yine Lukas Foss yönetiyor.

MÜZİK : Foss - Rönesans Konçertosu (18'32")