Bölüm 84 / Orijinal Yayın Tarihi: 3 Eylül 2000
Sayın Dinleyiciler, bugünkü izlencemizde ABD'nde küğsel özgürlük, bağımsızlık tutkunu iki bağdardan söz edeceğiz. Bunlar: 1912-1992 tarihleri arasında yaşamış olan John Cage ile 1926-1987 tarihleri arasında yaşamış olan Morton Feldman olacak.
John Cage Los Angeles'de doğdu. İlk küğ eğitimini memleketinde aldı, sonra Paris'e giderek piyano eğitimini ilerletmeye yöneldi. ABD'e dönünce Arnold Schönberg, Edgar Varése, Henry Cowell gibi öncü, ilerici bağdarların yanında çalıştı. Kendisi de yenilik arayışındaydı. Bunu ilkin yalnız vurma çalgılar için kırın/dans-bale küğü olarak yazdığı bir yapıtında gerçekleştirdi. Hazırlanmış piyano deyimi onundur, ilk uygulayıcısıdır. Piyanodan değişik tınılar elde etmek uğruna, piyanonun telleri arasına veya üzerine değişik nesneler sokarak, oturtarak alışılmışın dışında bir piyano çalışı gözetti. Bundan başka küğü kalıplardan kurtarmak uğruna, her çalınışta değişik bir sonuç alınabilecek yönde "Açık Biçim/Dekgeliş-tesadüf Küğü"nün kesin uygulayıcısı oldu. Grafik notalama yöntemini uyguladı. Duyulabilen her türlü sesin, bütün gürültülerin bile sessizlik gibi küğün bir ögesi olabileceğini savundu. Savunularını iki kitapta açıkladı. Küğe getirdiği yenilikler nedeniyle Gugenheim Vakfı ile Ulusal Sanat Akademisince ödüllendirildi. İlerici çalışmalarıyla tanınan birçok öğrenci yetiştirdi.
Çağdaş Alman küğünde Karlheinz Stockhausen üzerine konuşurken söylemiş olduğumuz sözleri, Cage için de sakıncasız bir kez daha yineleyebiliriz: "Küğü bilinen kalıpları içinde hep duygusal yönden algılamak alışkanlığından sıyrılamayacak durumdaysanız, bu küğ size "saçma","sıkıcı" ya da "gereksiz" gelebilir.
Ya da bir gerçek olarak şunu belirtebiliriz: İlerici, öncü, çığır açıcı bağdarların büyük bölümünde olduğunca, küğün dilini, yapısını değiştirmeyi amaç edinmiş bu tür bağdarlar küğ tarihi açısından önemleriyle ters orantılı olarak dinleyicisi kıt bağdarlardır.
Cage'in küğüne örnek olarak ilkin, 1940 yılında Syvilla Fort'un kırınması/dans etmesi için "hazırlanmış Piyano"ya göre yazmış olduğu "Bacchanale"ı sunuyoruz. Piyanoyu Alan Feinberg çalıyor.
KÜĞ: Cage – Bacchanale (8'55")
Cage'in 1950 yılında yaylı dörtlüsü için yazmış olduğu "Dört Bölümlü Dördül"ü La Salle dörtlüsünün seslendirmesiyle sunuyoruz.
KÜĞ: Cage – Dördül (21'.20")
Cage'den sunacağımız son yapıt 1961 yılında orkestra için yazmış olduğu "Atlas eclipticalis" olacak. Şikago Senfoni Orkestrasını James Levine (Ceyms Livayn) yönetiyor.
KÜĞ: Cage – Atlas eclipticalis (14'19")
Morton Feldman 1926'da New York'da doğdu Stefan Wolpe ve Wallingford Riegger'dan ders aldı. 1950 yılı ve sonrasında Cage'le ortak çalışmalar yaptı. New York'lu ressamlarla olan dostluğu sonucu geleneksel notalamayı grafik yazıma dönüştürdü. 1987'de Buffalo'da öldü.
Feldman'dan sunacağımız ilk yapıt 1976 yılında, obua, trompet, piyano, keman, çello ve kontrbas için yazmış olduğu "Routine Investigations/ Alışılmış Araştırmalar". Ensemble Recherche/ Araştırma Topluluğu seslendiriyor.
KÜĞ: Feldman – Routine Investigations (7'25")
Feldman'dan sunacağımız son örnek yine Ensemble Recherche (Ansamble Röşerş)in seslendirdiği 1970 yılında yazılmış "The Viola in my life I / Yaşamımdaki Viyola" olacak. Yapıt yalkın/solo viyola, flüt, vurma çalgılar, piyano, keman ve çello için yazılmıştır.
KÜĞ: Feldman – The viola in my life I (11'47")
